Parmaklarınla hissedebileceğin bir ekran + test

İçindekiler

• Camın ardına kilitlenmiş bir dünya
• İşe donanımla değil, insanlarla başladılar
• Parmak uçlarıyla konuşan bir tablet
• Dokunabileceğin grafikler ve PDF’ler
• Tercüman olarak yapay zekâ
• Yalnızca görme engelliler için değil
• Bir öğrenci bundan ne kazanır
• Özet
• Beş soru: dijital dünyan ne kadar erişilebilir? (test)

⇑Camın ardına kilitlenmiş bir dünya

Dokunmatik ekran dünyanın en basit şeyi gibi görünür: kaydırırsın, dokunursun, tamam. Ama tüm bu sadelik görme ve işitmeye dayanır. Görme engelliler ve az görenler için tek bir fiziksel düğmesi olmayan pürüzsüz bir yüzey, yardımdan çok bir engel olabilir. Sorun düz metni bile etkiler; bu grup için metin hâlâ zor erişilen bir içerik olarak kalıyor.

Fransa’daki CEA-List’te etkileşimli sistemler üzerine çalışan araştırmacı Sabrina Panëels bunu açıkça söylüyor: “Teknolojilere, fiziksel ortamların dijitale taşınmasına ve düğmesiz dokunmatik ekranlara giderek daha fazla bağımlı hâle geldiğimiz düşünülürse, nüfusun önemli bir kısmı içeriğe erişimden yoksun kalma ve engelleri yüzünden daha da damgalanma riskiyle karşı karşıya.”

⇑İşe donanımla değil, insanlarla başladılar

Panëels, AB tarafından finanse edilen ABILITY projesinin konsorsiyumuna liderlik ediyor. Proje Eylül 2022 ile Şubat 2026 arasında sürdü ve yaklaşık 3,74 milyon avroya mal oldu. Araştırmacı amacı şöyle özetliyor: “Yeni teknolojileri ve yazılımları kullanarak ve geliştirerek, ayrıca haptik çözümlerden yararlanarak dijital içeriği ve cihazları herkes için daha somut hâle getirmeyi amaçlıyoruz.”

İlginç olan, ekibin nereden başladığı. Kendilerini bir laboratuvara kapatmak yerine araştırmacılar, gerçek ihtiyaçlarını öğrenmek için gören ve görme engelli 285 kullanıcıyla çalıştı.

⇑Parmak uçlarıyla konuşan bir tablet

Ortaya çıkan, çok duyulu bir tablet prototipi. 10,5 inçlik bir ekranı var, Windows üzerinde çalışıyor ve ek haptik özelliklerle zenginleştirilmiş standart bir OLED ekran kullanıyor. Çözümün kalbinde titreşimler var. “Prototip, hem sabit hem hareket eden parmaklar için, altındaki içeriğe bağlı olarak dokuları yeniden oluşturabilen yerelleştirilmiş ve çoklu dokunuşlu titreşimler kullanıyor” diye açıklıyor Panëels.

En zekice olanı ise her parmağın farklı bir şey hissedebilmesi. “Bu, farklı parmaklar tarafından birbirinden bağımsız olarak da hissedilebiliyor; yani kullanıcı örneğin bir haritayı keşfederken bir parmak denizin dalgalarını, bir diğeri ormanların ve diğer topografik öğelerin dokusunu hissedebiliyor” diye ekliyor araştırmacı.

⇑Dokunabileceğin grafikler ve PDF’ler

Cihaz işin sonu değildi. Ekip ayrıca dokunuşla aktarılan içerikleri tasarlamak için stratejiler geliştirdi. Araştırmacılar, iki boyutlu bir pimli ekranı çok duyulu tabletle ve görüntüleri, PDF dosyalarını ve grafikleri gerçek zamanlı olarak parmak uçlarında hissedilebilen içeriğe dönüştüren yapay zekâyla nasıl birleştirebileceklerini test etti.

⇑Tercüman olarak yapay zekâ

Projenin ikinci kısmı yazılım. Ekip, görme engelli insanların ihtiyaçlarına göre uyarlanmış bir makine öğrenmesi algoritmaları seti geliştirdi. Bir görüntüyü analiz edip metin üretiyorlar; böylece aynı dijital içerik birkaç şekilde aktarılabiliyor:

• görsel bir alternatif olarak,
• ses olarak,
• dokunarak hissedebileceğin bir şey olarak.

Ekip en çok neyle gurur duyuyor? Panëels’in hiç şüphesi yok: “Özellikle, bir görüntü analizi hattını ve sohbet tabanlı yapay zekâ çözümlerini, bir görüntünün her kullanıcıya göre uyarlanmış etkileşimli açıklamalarını sunmak için kullanmamızla ve kullanıcıların iletişimlerine emoji eklemesine olanak tanıyan tahmine dayalı yazma uygulamamızla gurur duyuyoruz.”

Erişilebilirlik üzerine bir projede emoji mi? Bir ayrıntı gibi geliyor. Ama birinin arkadaşlarına herkes kadar özgürce yazıp yazamayacağını belirleyen tam da bu tür ayrıntılardır.

⇑Yalnızca görme engelliler için değil

Ekip, yapay zekâyla desteklenen, uygun fiyatlı bir çok duyulu tablet üretmenin mümkün olduğunu gösterdi. Böylece ticari bir ürünün temelini attı ve kullanıcıyı ve kapsayıcılığı gözeterek tasarlanan Avrupa teknolojileri için çıtayı yükseltti. Panëels, çok daha geniş kesimlerin yararlanabileceğini vurguluyor: “Çalışmamız kapsayıcı tasarım alanında ve genel olarak kapsayıcılıkta önemli bir adım atıyor; yalnızca görme engellilere değil, diğer engelleri olan insanlara, yaşlılara ve hatta çocuklara da fayda sağlıyor.”

Tablet henüz mağazalara ulaşmayacak. Daha fazla çalışma gerekiyor ve araştırmacılar şimdi cihazı geliştirmeye ve pazara sunmaya yardım edecek finansman ve ortaklar arıyor.

⇑Bir öğrenci bundan ne kazanır

Hangi alanda olursan ol, epeyce şey. Bu hikâye, kendi projelerinde işine yarayacak birkaç ders sunuyor:

• iyi bir çözüm, kendisi için yapıldığı insanlarla konuşarak başlar – ABILITY’de bunlar 285 kişiydi;
• erişilebilirlik sonda eklenen bir ek değil, birçok grubun yararlanabileceği bir ürün fikridir;
• yapay zekâ görüntü, ses ve dokunuş arasında bir tercüman gibi çalışabilir;
• çalışan bir prototipten pazara hâlâ uzun bir yol var – ortaklar ve para gerekiyor.

Bir uygulama, web sitesi ya da sadece derse bir sunum mu tasarlıyorsun? Camın öbür tarafında kimin kaldığını kendine sormaya değer.

⇑Özet

ABILITY projesi, dokunmatik ekranın görme engelliler ve az görenler için bir duvar olmak zorunda olmadığını gösterdi. Titreşimler dokuları parmak uçlarında hissetmeyi mümkün kılıyor, yapay zekâ ise görüntüleri açıklamaya, sese ya da dokunuşa dönüştürüyor. Prototipin hâlâ çalışmaya ve ortaklara ihtiyacı var, ama yön net: teknoloji herkes için olmalı.

⇑Beş soru: dijital dünyan ne kadar erişilebilir? (test)