
Bir deprem, sel ya da yangın cep telefonu şebekesini birkaç saniyede devre dışı bırakabilir ve iletişimin en çok gerektiği an tam da budur. Avrupa’nın GEXTRECS projesi, yer altyapısı çökse bile acil durum ekiplerinin bağlantısını yitirmemesini nasıl sağlayacağını araştırdı. İşin içinde uydular, akıllı bir algoritma ve AB uzay programı var. Bunun nasıl çalıştığını ve simüle edilmiş bir felaketle yapılan genel provanın nasıl geçtiğini anlatıyoruz. Sonunda da kriz anında iletişimle nasıl başa çıkacağını test edebilirsin.
Çoğumuz cep telefonu şebekesine hava gibi davranırız: oradadır, o yüzden üzerinde düşünmeyiz. Sorun, felaket vurduğunda başlar. Sel, deprem, yangın ya da insan kaynaklı bir acil durum: bu durumların hepsinde etkili bir kurtarma operasyonu, sahadaki insanların birbiriyle konuşabilmesine bağlıdır. Yer altyapısı, yani baz istasyonları ve kablolar da böyle anlarda kolayca yıkılabilir.
İşte bu yüzden SATCOM olarak bilinen güvenli uydu haberleşmesi giderek daha büyük bir rol oynuyor. Acil durum ekiplerinin çalışmalarını koordine etmesine, bilgi alışverişi yapmasına ve olay yerinde neler olduğunu daha iyi anlamasına olanak tanır. Yetkililer de uyarı, tahliye emri ve güvenlik talimatı gönderebilir.
Kulağa harika geliyor, ancak uyduları kurtarma operasyonlarına dahil etmek uygulamada hâlâ epey sorun çıkarıyor. AB’nin Ufuk Avrupa programından finanse edilen GEXTRECS projesinin ekibi en önemlilerini sıraladı:
Projeyi İspanyol şirketi GMV Aerospace and Defence koordine etti, başında ise Gema Rueda Montenegro vardı. Onun sözleriyle ekip, “uydu yayınlarını elde etmenin karmaşık süreçlerinin üstesinden gelmeyi” ve bunların getirdiği zorlukları öncelik edindi.
Konsorsiyum, dört AB ülkesinden sekiz ortağı bir araya getirdi: Almanya, İtalya, İspanya ve Polonya. Kurumsal, endüstriyel, operasyonel ve iletişim alanlarındaki uzmanlıklarını birleştirdiler.
Ortak hedefleri, AB’nin hükümet uydu haberleşmesi olan GOVSATCOM için operasyon öncesi bir kriz yönetimi hizmet paketiydi. Paketin güvenli, birlikte çalışabilir, hızlı kurulabilir, uygun fiyatlı ve kullanıcı dostu olması gerekiyordu. Bunun için yaklaşık 1,5 milyon avro ayrıldı; çalışmalar Şubat 2024’ten Ocak 2026’nın sonuna kadar sürdü.
Çözümün merkezinde Dynamic Planner adlı bir araç bulunuyor. O anda nelerin boşta olduğuna ve kurtarma ekiplerinin neye ihtiyaç duyduğuna göre mevcut en iyi uydu kaynaklarını arıyor. Koordinatörün açıkladığı gibi algoritma “hizmet türü, öncelik düzeyi ve performans gereksinimleri gibi etkenleri göz önünde bulunduruyor”.
Sistem, talep birdenbire arttığında oluşan yoğunlukla da başa çıkıyor ve kaynak dağılımını anında yeniden planlayabiliyor. İlk müdahale ekipleri hizmetleri özel bir web arayüzü üzerinden sipariş ediyor.
İkinci unsur GEXTRECS Network Balancer. Bu modül trafiği farklı uydu kanalları arasında, ayrıca uydular ile yer şebekesi arasında değiştiriyor. Amaç, bir görüşmenin ya da veri aktarımının en kötü anda kopmamasını sağlamak.
Proje yalnızca iletişimle yetinmedi. Ekip ayrıca Galileo’ya dayalı güvenli konumlandırmanın kullanılmasını ve Copernicus hizmetinin ürünlerinin iletilmesini de inceledi. Bunların hepsi AB uzay programının parçası ve burada uydu haberleşmesiyle birlikte çalışmaları amaçlanıyordu.
Sonuç olarak çözüm, kurtarma ekiplerine yalnızca konuşma kanalı değil, aynı zamanda tam konum ve arazi hakkında coğrafi bilgi de sağlayabiliyor.
Teori bir şey, ancak sistemin gerçek bir krize benzeyen koşullarda denenmesi gerekiyordu. Paket, Almanya ve İspanya’da gerçekçi senaryolarda test edildi. Yaklaşık 200 kişi katıldı: kriz yönetimi ve sivil koruma uzmanları, güvenlik alanında çalışan uygulayıcılar, GOVSATCOM temsilcileri ile ulusal ve AB makamlarının temsilcileri.
Nihai gösteri, Porto yakınlarında 7,4 büyüklüğünde bir depremi varsaydı. Bu senaryoda felaket altyapıyı yıktı, 5G ve LTE şebekelerini en az 36 saat boyunca devre dışı bıraktı ve 300 000 kişiyi etkiledi. Uydu kanalları üzerinden canlı video, güvenli Galileo hizmetleri ve Copernicus coğrafi bilgi ürünleri iletildi.
Rueda Montenegro’ya göre bu, “AB Uzay Programı bileşenleri arasındaki sinerjileri gösteren türünün ilk etkinliğiydi”.
Gösteri sonrasındaki analiz, yaklaşımın işe yaradığını doğruladı. Olumlu görüşler, diğer ülkelerin kurtarma hizmetlerine yapılan anketlerle de teyit edildi; özellikle 2025’te Bulgaristan’daki NATO acil durum yönetimi tatbikatı sırasında toplananlarla.
GEXTRECS hâlâ bir prototip, ancak koordinatörün vurguladığı gibi “çözümümüze ilgi var, AB kamu kurumlarının ilgisi de dahil”. Sistem, ülkelerin kaynaklarını bir araya getirip birlikte kullandığı gelecekteki mekanizmalarda işe yarayabilir.
Öğrenciler için bu, uzay teknolojisinin nasıl yeryüzüne indiğinin güzel bir örneği. Böyle bir projenin ardında algoritmalar, ağlar, uydu verileri ve kriz yönetimiyle uğraşan insanlar var ve onu hayata geçiren ülkelerden biri de Polonya oldu.
Bir felaket baz istasyonlarını ve kabloları yıktığında, uydu haberleşmesi kurtarma ekiplerinin bağlantısını sürdürebilir. GEXTRECS projesi, en iyi uyduları kendi başına seçen, kanallar arasında geçiş yapan, Galileo ve Copernicus’tan yararlanan bir prototip geliştirdi. Porto yakınlarında simüle edilmiş bir depremle yapılan test ve hizmetlerin görüşleri, fikrin mantıklı olduğunu gösterdi.
5 soru · bir dakika