
Nehirler ve turbalıklar doğaya geri verilebilir, üstelik yalnızca tek tek kesimlerde değil, geniş ölçekte. Avrupa'nın MERLIN projesi bunu, Almanya'daki Emscher nehrinden Finlandiya'daki kurutulmuş turbalıklara kadar 18 sahada sınadı. Ancak en ilginç bulgu iş makineleriyle ya da teknik çizimlerle ilgili değil, insanlarla ilgili: başarı çoğu zaman yetkililerin, şirketlerin, kuruluşların ve farklı alanlardan bilim insanlarının birbiriyle nasıl anlaştığına bağlı. Sonunda böyle bir ekipte nasıl bir performans göstereceğini de kendin deneyebilirsin.
Biyolojik çeşitlilik kaybı, iklim değişikliği ve su güvenliği sorunları genellikle ayrı çekmecelere konur. AB tarafından finanse edilen MERLIN projesinin ekibi, bunların aynı anda ele alınıp alınamayacağını öğrenmeye karar verdi. Fikri anlatmak kolaydı, uygulamak zordu: tatlı su ekosistemlerini, yani nehirleri, sulak alanları ve turbalıkları geniş ölçekte doğal duruma döndürmek.
Proje dört yıldan uzun sürdü ve toplam maliyeti 22 milyon avroyu aştı; bunun büyük kısmını AB karşıladı. Projeyi Almanya'daki Duisburg-Essen Üniversitesi'nden Sebastian Birk koordine etti.
MERLIN 47 ortağı bir araya getirdi. Birlikte Avrupa'nın farklı yerlerindeki 18 gösterim sahasında restorasyon eylemlerini uyguladılar ve değerlendirdiler. Ekibin yapısı da başlı başına ilginçti, çünkü yalnızca doğa bilimcilerden oluşmuyordu. Ekipte şunlar vardı:
Buna uygulayıcılarla, kamu kurumlarıyla, sivil toplum kuruluşlarıyla ve işletmelerle iş birliği de eklendi. Koordinatör, anahtarın tam da bu birleşim olduğunun altını çiziyor. “Bilimsel uzmanlığı, restorasyonu planlayan ve uygulayanların pratik deneyimiyle bir araya getirmek, MERLIN'in bilimsel olarak sağlam, gerçek dünya deneyimine dayanan ve politika ile uygulama için doğrudan ilgili çözümler geliştirmesini sağladı” diyor Sebastian Birk.
Örneklerden biri Almanya'daki Emscher nehri. Nehrin bazı kesimleri işleyen ekosistemlere dönüştürüldü. Etkiler aynı anda birkaç alanda kendini gösteriyor: taşkın riski azaldı, su kalitesi arttı ve yerel halk daha iyi bir yaşam kalitesine kavuştu. Doğanın ve insanların çıkarlarının karşı karşıya durmak zorunda olmadığının güzel bir kanıtı.
Finlandiya'daki Komppasuo'da yürütülen çalışma oldukça farklıydı. Orada odak, doğal su seviyesinin geri getirildiği kurutulmuş turbalıklardı. Sonuç olarak turbalık yaşam alanları toparlanmaya başladı ve biyolojik çeşitlilik arttı. İşin bir de iklim boyutu var: bozulmuş turba toprakları sera gazı salıyor ve yeniden ıslatma bu salımların azaltılmasına yardımcı oldu.
Araştırmacılar doğayı gözlemlemekle yetinmedi. Biyolojik çeşitliliği, ekosistemlerin nasıl işlediğini ve sundukları hizmetleri izlediler; aynı zamanda ekonomik, politika ve yönetişim analizleri yaptılar. “Bu bütünleşik yaklaşım, MERLIN'in yalnızca restorasyonun ekolojik olarak işe yarayıp yaramadığını değil, aynı zamanda nasıl etkili biçimde uygulanabileceğini, sürdürülebilir şekilde finanse edilebileceğini ve Avrupa genelinde ölçeklendirilebileceğini de değerlendirmesini sağladı” diye açıklıyor koordinatör.
Ekosistemleri restore etmek para gerektirir; bu yüzden ekip finansmanı çeşitlendirmenin yollarını aradı. Hemen uygulanabilecek araçlar mercek altına alındı: yeşil tahviller, karma finansman ve ekosistem hizmetleri için ödemeler.
Proje ayrıca Zero Risk Nature Acceleration Programme'ı oluşturdu. Program, belirli bir girişime göre uyarlanmış mentorluk, iş modeli tasarlama konusunda yardım ve finans uzmanlarıyla iş birliği sunuyor. Amaç, restorasyon fikirlerini yatırıma hazır hale getirmek. Ekip ayrıca yatırımcıları çekmek için karşılanması gereken koşulları da belirledi. Aynı zamanda bu alanda özel sermayenin hâlâ erken aşamada olduğunu kabul ediyor: umut verici, ama henüz iyi çiğnenmemiş bir yol.
Avrupa genelinde toplam 42 tatlı su ekosistemi restorasyon eylemi gerçekleştirildi. En önemli bulgu şaşırtıcı gelebilir: restorasyonun başarısı teknik tasarıma daha az, yönetişim bağlamına, yani kararları kimin aldığına ve nasıl birlikte çalıştıklarına daha çok bağlı. “Bu, ekosistem restorasyonuna yalnızca bir çevre müdahalesi olarak değil, sektörler ve disiplinler arasında iş birliği gerektiren uzun vadeli bir toplumsal çaba olarak bakmanın önemini pekiştirdi” diyor Birk.
MERLIN'in sonuçları, AB Doğa Restorasyonu Tüzüğü etrafındaki tartışmayı da besledi. Proje, bu tür çözümlerin daha geniş çapta uygulanmasına yardım etmeyi amaçlayan kanıta dayalı rehberlik sağladı.
MERLIN, nehirlere ve turbalıklara doğayı geri vermenin yaban hayatına, iklime ve yerel halka aynı anda fayda sağladığını gösterdi. “MERLIN, büyük ölçekli restorasyonun hem uygulanabilir hem de yararlı olduğunu gösterirken, hâlâ ele alınması gereken yönetişim, finansman ve uygulama zorluklarını da ortaya koydu. Bu anlamda proje, Avrupa genelinde bir sonraki nesil tatlı su restorasyonu için önemli temeller attı” diyerek sözlerini bitiriyor Sebastian Birk. Geleceğin uzmanları için çıkarılacak ders net: tek başına teknik bilgi yetmez; tamamen farklı alanlardan insanlarla çalışabilme becerisi de en az onun kadar gerekli.
5 soru · bir dakika